Van gas naar een warmtepomp: is je woning er al klaar voor?

Een warmtepomp kiezen begint niet bij een merk of een offerte. Eerst moet duidelijk zijn hoeveel warmte je woning verliest en of je kamers warm blijven met koeler verwarmingswater. Met deze controles weet je waar je al goed zit en welke werken nog voorrang hebben.

Door Yuri Libbrecht · gepubliceerd en inhoudelijk gecontroleerd op 7 oktober 2026

Illustratie van een woning die overschakelt van een gasketel naar een warmtepomp — Een geschikte warmtepomp, lage watertemperatuur en voldoende warmteafgifte moeten als één geheel bekeken worden. Illustratie: BerekenSlim.

Een woning hoeft niet eerst perfect of volledig nieuw geïsoleerd te zijn om een warmtepomp te overwegen. Ze moet wel met een haalbare watertemperatuur voldoende comfortabel blijven. Dat verschil is belangrijk: een gunstig EPC is nuttig, maar vervangt geen warmteverliesberekening en controle van de radiatoren.

1. Begin bij je echte gasverbruik, maar lees het juist

Neem bij voorkeur een volledig en representatief jaar van je energiefactuur. Gebruik het gasverbruik in kWh, niet alleen het bedrag in euro. Noteer ook of de ketel sanitair warm water maakt en of je op gas kookt. Anders vergelijk je later niet hetzelfde met hetzelfde.

Gasverbruik is een bruikbaar vertrekpunt, maar nog geen exacte warmtevraag. Een ketel zet niet elke kWh gas om in nuttige warmte en een zachte winter kan het jaarverbruik drukken. Voor de uiteindelijke dimensionering hoort een installateur het warmteverlies van de woning — en liefst van elke ruimte — te berekenen.

Maak eerst een transparante verbruiksraming

Vertrek van je gasfactuur of van een gekende warmtebehoefte. Je ziet welke rol ketelrendement, warm water en SCOP spelen.

Open de warmtepompverbruikcalculator

2. Pak eerst de grootste warmteverliezen aan

Hoe minder warmte langs dak, muren, vloer, ramen en kieren verdwijnt, hoe kleiner het vereiste verwarmingsvermogen. Een kleinere warmtepomp is doorgaans goedkoper, werkt rustiger en hoeft minder vaak elektrische bijverwarming te gebruiken.

Dat betekent niet dat elk onderdeel eerst maximaal geïsoleerd moet zijn. Kijk naar de zwakke plekken met de grootste impact. Een nauwelijks geïsoleerd dak, enkel glas in veel raamoppervlak of sterke tocht verdient meestal aandacht vóór je een toestel laat dimensioneren. Laat geplande renovaties meenemen in de berekening, anders wordt de installatie mogelijk op de oude toestand afgestemd.

EPC als aanwijzing, niet als eindbesluit

Het EPC helpt om verliesposten en renovatiekansen te vinden. Of één bepaalde ruimte bij lage watertemperatuur nog warm genoeg wordt, lees je er niet altijd rechtstreeks uit af. Daarvoor zijn het warmteverlies en het beschikbare afgiftevermogen per ruimte belangrijker.

3. Doe de 50°-test tijdens een koude periode

Heb je een condensatieketel of een geschikte hoogrendementsketel, verlaag dan tijdens enkele koude dagen de maximale aanvoertemperatuur naar ongeveer 50 °C. Laat het gewone verwarmingsschema staan en kijk of alle gebruikte kamers comfortabel blijven. Vlaanderen raadt deze test aan als praktische eerste aanwijzing voor verwarming op lage temperatuur.

Blijft de woning warm, dan is dat een gunstig signaal. Wordt alleen één kamer te koud, dan kan een grotere radiator, ventilatorondersteuning of een lokale isolatiemaatregel volstaan. Koelt de hele woning af, dan moet je eerst uitzoeken of de oorzaak bij grote warmteverliezen, te kleine radiatoren, een verkeerde regeling of een combinatie daarvan ligt.

Verander niet blindelings ketelinstellingen

Bij een oude, niet-condenserende of onbekende installatie kan een te lage temperatuur ongewenst zijn. Raadpleeg de handleiding of laat de instelling door een technicus aanpassen. De 50°-test is bovendien een praktijktest, geen vervanging voor een berekening volgens de geldende dimensioneringsmethode.

4. Kunnen je radiatoren genoeg warmte afgeven?

Een radiatorvermogen op de productfiche geldt bij een bepaald temperatuurregime. Dezelfde radiator geeft veel minder warmte af met water van bijvoorbeeld 45 of 50 °C dan met een klassieke ketelregeling op hogere temperatuur. Grote radiatoren kunnen soms behouden blijven; kleine modellen in koude hoekkamers zijn vaker de beperkende factor.

Laat daarom per ruimte het warmteverlies vergelijken met het radiatorvermogen bij de werkelijk geplande aanvoer- en retourtemperatuur. Buildwise stelt hiervoor onder meer de Powerheat- en HeatLoad-tools ter beschikking. Vloerverwarming, lage-temperatuurradiatoren en ventiloconvectoren kunnen veel warmte afgeven met relatief koel water en zijn daardoor gunstig voor het rendement.

Maak een eerste controle per ruimte

De BerekenSlim-tool geeft een brede vermogensband en toont hoeveel catalogusvermogen een radiator bij lagere watertemperatuur ongeveer nodig heeft.

Schat het verwarmingsvermogen

5. Kies pas daarna welk type warmtepomp past

Een lucht-waterwarmtepomp voedt vloerverwarming of radiatoren en kan meestal ook sanitair warm water maken. Ze is vaak het meest voor de hand liggende volledige alternatief voor een gasketel, maar haar prestatie schommelt mee met de buitentemperatuur.

Een bodem-waterwarmtepomp gebruikt een stabielere warmtebron en kan een hoog seizoensrendement halen. Boringen of een grondlus maken de plaatsing wel ingrijpender en duurder. Een lucht-luchtwarmtepomp verwarmt rechtstreeks via binnenunits. Ze kan interessant zijn voor afzonderlijke zones, maar vervangt zonder bijkomend systeem je sanitair warm water niet.

Een hybride installatie combineert een warmtepomp met een gasketel. Dat kan een tussenstap zijn wanneer de woning of radiatoren op de koudste dagen nog een hogere temperatuur vragen. Het systeem blijft dan wel twee warmtebronnen, een gasaansluiting en een goede gezamenlijke regeling nodig hebben.

6. Sanitair warm water is een aparte vraag

Ruimteverwarming werkt het efficiëntst met lage temperaturen. Een voorraadvat voor douche- en badwater moet hogere temperaturen halen en vraagt soms elektrische naverwarming voor legionellabeheer. Dat verlaagt het gemiddelde rendement van dat deel van de installatie.

Vraag daarom welk voorraadvolume, welke opwarmtijd en welke warmwaterprestatie in de offerte zitten. Een groot gezin met bad en lange douches heeft een ander profiel dan twee personen die vooral kort douchen. Wie kiest voor lucht-luchtverwarming heeft sowieso nog een afzonderlijke warmwateroplossing nodig.

Vergelijk warmwaterverbruik afzonderlijk

Bekijk het verschil tussen een combiketel, gasboiler, elektrische boiler en warmtepompboiler met zichtbare aannames.

Open de boilervergelijking

7. Laat je elektrische installatie en piekvermogen controleren

Vraag welk elektrisch vermogen de warmtepomp zelf en haar eventuele weerstand gebruikt. Een driefasige aansluiting is niet automatisch nodig voor elke woning of elk toestel, maar de bestaande aansluiting, zekeringen, kabelsecties en andere grote verbruikers moeten wel bij het gekozen model passen.

In Vlaanderen beïnvloeden hoge gelijktijdige vermogens ook de maandpiek van de digitale meter. Spreid waar mogelijk de warmtepomp, laadpaal, boiler, kookplaat en andere zware verbruikers. Slimme regeling kan helpen, maar mag het comfort of noodzakelijke verwarming niet ondergraven. Zonnepanelen leveren bovendien vooral in de zomer veel energie, terwijl een warmtepomp net in de winter het meest verbruikt.

8. Wat moet er op een goede warmtepompofferte staan?

Een toestel dat alleen op basis van woonoppervlakte of het vermogen van de oude ketel wordt gekozen, verdient extra vragen. Oude ketels zijn vaak ruimer gedimensioneerd dan nodig. Vraag minstens naar:

het berekende warmteverlies van de woning en liefst per ruimte;
de gekozen ontwerp-buitentemperatuur en maximale aanvoertemperatuur;
het radiator- of vloerverwarmingsvermogen bij dat temperatuurregime;
het warmtepompvermogen bij lage buitentemperatuur, niet alleen bij zachte testcondities;
de SCOP bij het juiste klimaat en de geplande watertemperatuur;
het vermogen en de inschakelvoorwaarden van elektrische bijverwarming;
de oplossing voor sanitair warm water en eventuele koeling;
geluidsgegevens en de voorgestelde plaats van de buitenunit;
noodzakelijke elektrische, hydraulische en bouwkundige aanpassingen;
totaalprijs, onderhoud, garantie en welke premievoorwaarden nog gelden.

Vergelijk offertes pas wanneer ze dezelfde opdracht oplossen. Een goedkopere offerte zonder aanpassing van te kleine radiatoren, elektrische werken of degelijk warmwatervat kan uiteindelijk de duurste blijken.

Drie mogelijke uitkomsten van je voorbereiding

Goede uitgangspositie

De 50°-test lukt, de warmteverliezen zijn beheersbaar en de radiatoren leveren voldoende vermogen op lage temperatuur.

Eerst gericht verbeteren

Enkele ruimtes blijven achter. Pak daar isolatie, kieren of radiatorvermogen aan en laat daarna opnieuw rekenen.

Nog niet klaar

De hele woning vraagt hoge temperaturen of heeft grote verliezen. Maak eerst een renovatieplan en vermijd een overhaaste toestelkeuze.

Veelgestelde vragen over de overstap van gas

Moet mijn woning EPC A hebben?

Nee. Een warmtepomp kan ook in een bestaande woning werken, zolang het warmteverlies en afgiftesysteem bij een haalbare temperatuur passen. Een gunstig EPC helpt, maar is geen technische dimensionering.

Kan ik mijn bestaande radiatoren behouden?

Soms wel. Grote radiatoren hebben vaak reserve, maar hun vermogen moet bij de lagere watertemperatuur worden herberekend en tegenover het warmteverlies van elke ruimte worden gezet.

Is vloerverwarming verplicht?

Nee. Vloerverwarming is gunstig door haar grote afgifteoppervlak, maar aangepaste radiatoren of ventiloconvectoren kunnen eveneens geschikt zijn.

Geeft de 50°-test zekerheid?

Nee. Ze is een nuttige praktijktest bij koud weer. Voor de toestelkeuze blijft een professionele warmteverlies- en afgifteberekening nodig.

Zijn zonnepanelen nodig voor een warmtepomp?

Nee. Ze kunnen een deel van het jaarlijkse elektriciteitsverbruik compenseren, maar productie en verwarmingsvraag vallen niet volledig samen. Reken winterverbruik niet weg met een zomers overschot.

Is een hybride warmtepomp altijd een veilige tussenstap?

Niet automatisch. Ze kan technisch zinvol zijn, maar houdt gas en twee warmtebronnen in stand. Laat vergelijken met gerichte isolatie of grotere radiatoren die een volledig elektrische oplossing mogelijk maken.

Bronnen en actualiteit

Deze gids steunt op Vlaamse overheidsinformatie en technische informatie van Buildwise. Premies, energietarieven en voorwaarden kunnen wijzigen; controleer ze opnieuw wanneer je offertes aanvraagt.

Laatst inhoudelijk bijgewerkt op 7 oktober 2026.

Disclaimer. Deze gids en de gekoppelde calculators geven algemene, indicatieve richtlijnen op basis van gemiddelde aannames en jouw invoer. Deze gids vervangt geen professioneel technisch, financieel of installatieadvies, en evenmin een warmteverliesberekening, technisch ontwerp, elektrische controle of offertevergelijking. Laat vóór aankoop de woning, het afgiftesysteem, de elektrische installatie, het warmwaterprofiel en de plaatsing beoordelen door bevoegde vakmensen.

Heb je je gasverbruik bij de hand?

Gebruik het als eerste raming en vergelijk daarna verschillende SCOP-waarden. Zo stap je beter voorbereid naar een installateur.

Bereken het mogelijke warmtepompverbruik